Het Verdrag van Istanbul is vanaf 2016 voor Nederland van kracht. Periodiek moet de regering rapporteren over de voortgang aan het toezichthoudend comité dat bestaat uit experts: GREVIO
Op 21 oktober 2025 publiceerde GREVIO de eerste thematische evaluatie van Nederland. Hoewel het comité waardering uit voor verbeteringen die in Nederland zijn gerealiseerd, heeft het ook scherpe kritiek op fundamentele tekortkomingen mede omdat deze knelpunten al jaren bekend zijn.
Positieve ontwikkelingen
GREVIO erkent vooruitgang in de Nederlandse implementatie van het Verdrag onder meer bij:
• de beleidsaanpak ter voorkoming van dodelijk gendergerelateerd geweld tegen vrouwen (Stop Femicide);
• de verschuiving naar (het ontbreken van) instemming met seksuele handelingen bij verkrachting en seksueel geweld in de nieuwe Wet op seksuele misdrijven (juli 2024);
• de versterkte inzet op preventie en cultuuromslag, inclusief aandacht voor online geweld tegen vrouwen en kinderen (Nationaal Actieprogramma 2023).
Verder waardeert GREVIO ontwikkelingen zoals het Nationaal Actieplan Vrouwen, Vrede en Veiligheid, en bewustwordingscampagnes over diverse vormen van geweld (zoals seksueel geweld, online misbruik en gedwongen huwelijken).
Tot slot onderschrijft GREVIO de multidisciplinaire inzet van verschillende instanties bij slachtofferondersteuning.
GREVIO is eveneens positief over het (oude) Actieplan schadelijke praktijken. De in de schaduwrapportage van het Netwerk VN-Vrouwenverdrag verwoorde kritiek heeft bij het Comité onvoldoende weerklank gevonden. Bovendien is dat Actieplan inmiddels ingehaald door de Meerjarennota Zelfbeschikking, terwijl de kritiek grotendeels blijft staan.
GREVIO noemt verder de aandacht voor de kwetsbare positie van onder andere vrouwen met een beperking en LBTI-vrouwen positief. GREVIO onderkent discriminatie in de evaluatie, maar lijkt minder diep in te gaan op de gevolgen van intersectionele ongelijkheid (waaronder etniciteit, migratiestatus, sociaaleconomische status). Het Netwerk VN-Vrouwenverdrag had hier in de schaduwrapportage wel aandacht voor gevraagd (para 129).
Knelpunten
Hoewel GREVIO oog heeft voor verbeteringen, is de algemene conclusie dat Nederland structureel tekort schiet in de aanpak van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld. Er is dringende actie nodig om de Nederlandse praktijk in overeenstemming te brengen met de verplichtingen voortvloeiend uit het Verdrag van Istanbul.
In de kern komt de kritiek erop neer dat Nederland ten onrechte vasthoudt aan genderneutraal beleid, waarbij geweld binnen relaties gezien wordt als wederkerig of als een conflict tussen twee gelijken. Hierdoor is onvoldoende inzicht in de lange termijn gevolgen voor vrouwen, waarbij geweld ook na een relatiebreuk onbegrensd kan doorgaan en geprolongeerd wordt gedurende familierecht- en mediationprocedures (post-seperation abuse). GREVIO vereist dringende actie, vanwege de volgende tekortkomingen in de bescherming van vrouwen en kinderen:
• de aanpak ter bestrijding van het geweld is niet geworteld in een genderbewuste analyse van geweld en de genderneutrale benadering van huiselijk geweld werkt averechts;
• de definitie in wetgeving en de uitvoering van wetgeving voldoen onvoldoende aan de bepalingen van het Verdrag van Istanbul;
• de overheid vervuld onvoldoende een coördinerende rol en er is gebrek aan regie en samenhang tussen Rijk en gemeenten;
• er is een groot tekort aan opvangplekken en structurele financiering van specialistische hulp ontbreekt, ook voor ongedocumenteerde vrouwen;
• machtsmisbruik en dwang in echtscheidingsprocedures wordt niet of onvoldoende onderkend, de verplichte screening op huiselijk geweld ontbreekt en dient te worden ingevoerd, en problemen rond omgang en gezag moeten worden aangepakt;
• beschermingsmaatregelen en ondersteuningsdiensten zijn onvoldoende;
• er is duurzame financiering van vrouwenrechtenorganisaties en specialistische opvang nodig;
• de dataverzameling en -monitoring dient verbeterd te worden;
• professionals uit het werkveld zijn onvoldoende toereikend opgeleid;
• er is een gendersensitieve risicoanalyse en meer training nodig;
• daderprogramma’s dienen uitgebreid te worden, verplichte deelname zonder instemming van de dader mag niet uit de weg gegaan worden;
• ontmoedigingspraktijken en belemmeringen die slachtoffers ervaren bij het kunnen doen van aangifte moeten worden aangepakt en iedere melding van seksueel geweld dient voortvarend te worden onderzocht.
Schaduwrapportage
Het Netwerk VN-Vrouwenverdrag concludeert dat veel in de schaduwrapportage (augustus 2024) aangedragen onderwerpen terugkomen in het evaluatierapport van GREVIO. Een aantal knelpunten bij de preventie, opvang en bestrijding van geweld tegen specifieke groepen vrouwen in zeer kwetsbare posities zijn echter onvoldoende aan bod gekomen. Waar bijvoorbeeld GREVIO de positie en de beperkte toegang van ongedocumenteerde vrouwen tot (gespecialiseerde) opvang en hulpverlening onder capaciteitsproblemen schaart, speelt ook hun onzekere migratie/verblijfsstatus een minstens zo bepalende rol. Dit geldt evenzo voor vrouwen met een afhankelijke verblijfsvergunning en vrouwelijke asielzoekers. Verder ontbreken overwegingen over huiselijk geweld en de door de Toeslagenaffaire getroffen vrouwen en kinderen. GREVIO is evenmin ingegaan op betere hulp aan ‘ideale (zeden)slachtoffers’ en structurele, gedwongen anticonceptie in gesloten jeugdzorginstellingen.
Daniela Stojkovic
Met dank aan Janna Visser, Leontine Bijleveld en Petra Snelders